Historia
Wędrówka śladami historii kapucynów
Drogi Pielgrzymie, dzięki Il Cammino dei Cappuccini mają Państwo okazję odtworzyć fascynującą historię niezwykle żywotnej reformy franciszkańskiej, która narodziła się w Marche w pierwszej połowie XVI wieku. W zachwycającym krajobrazie głębi regionu Marche – gdzie morze, góry i wzgórza łączą się w jednym spojrzeniu – odnajdą Państwo miejsca strzegące pamięci o początkach, poznają wydarzenia, które dały początek Zakonowi Kapucynów, i będą mogli poczuć żarliwego ducha pierwszych ojców. Aby w pełni zgłębić historię, którą będą Państwo przemierzać na szlaku, niezbędną lekturą jest powieść historyczna Lo spirito dei Cappuccini: będzie ona towarzyszyć Państwa krokom dzięki żywej narracji o wydarzeniach na każdym etapie, które doprowadziły do powstania kapucynów.
Zakon Braci Mniejszych Kapucynów (OFM Cap) narodził się oficjalnie 3 lipca 1528 roku na mocy bulli Religionis zelus papieża Klemensa VII, skierowanej do brata Ludwika i brata Rafała Tenaglia z Fossombrone, braci rodonych i duchowych. Uciekłszy ze swoich klasztorów, pragnęli oni przywrócić duchowe przestrzeganie Reguły św. Franciszka. Poprzez to dążenie nawiązywali do nurtu tych braci, którzy w poprzednich wiekach pragnęli powrócić do intencji św. Franciszka i jego pierwszych towarzyszy, wyrażonej nie tylko w Regule, ale także w Testamencie, podyktowanym przez Franciszka krótko przed śmiercią. W dokumencie tym Święty wyjaśnił swoim braciom, że powinni podchodzić do słów Reguły bez ich interpretowania, lecz żyjąc nimi „z prostotą i czystością”, tak jak on sam je zapisał pod natchnieniem Pana.
Choć na przestrzeni wieków ta druga linia stała się dominująca, nigdy jednak nie wygasła opcja tych, którzy chcieli zakotwiczyć się w intencji Franciszka i jego pragnieniu nie prawniczego, lecz duchowego przestrzegania Reguły. Najpierw byli to jego właśni towarzysze: brat Bernard, brat Idzi, brat Leon, brat Masseo i inni, którzy po śmierci Franciszka żyli na marginesie Zakonu, chroniąc się w pustelniach, by strzec pamięci o początkach. Dziedzictwo to przejęli następnie brat Jan z Parmy, brat Konrad z Offidy, brat Ubertino z Casale, brat Anioł Clareno i inni (tak zwani „spirytuałowie”). Z tego samego pragnienia narodziła się w XIV wieku pierwsza Obserwancja, najpierw z bratem Janem della Valle, potem z bratem Gentile ze Spoleto i bratem Paoluccio Trincim, którzy otrzymali od Ministra Generalnego pozwolenie na wycofanie się z towarzyszami do pustelni Brogliano, aby żyć Regułą św. Franciszka bez adaptacji dopuszczonych przez listy papieskie. Doświadczenie obserwanckie przyjęło się i pod koniec XIV wieku istniało około dwudziestu pustelni rozproszonych między okolicami Rieti, Umbrią i Marche. Ta sama Obserwancja w XV wieku – prowadzona przez „Cztery Kolumny”: brata Bernardyna ze Sieny, brata Jana Kapistrana, brata Jakuba z Marchii i brata Alberta z Sarteano – przyjęła inne stanowisko niż na początku, prowadząc Zakon „drogą środka”, która w interpretacji Reguły próbowała łączyć ducha i prawo.
Zrozumienie roli, jaką odgrywały pustelnie, pozwala pojąć pragnienie kapucynów na początku XVI wieku, by prowadzić życie eremickie, rozumiane nie jako dążenie do odosobnienia w ścisłym sensie, lecz jako styl życia nawiązujący do pierwotnego doświadczenia Franciszka i jego towarzyszy, które w autentyczny sposób trwało w pustelniach.
Choć na przestrzeni wieków ta druga linia stała się dominująca, nigdy jednak nie wygasła opcja tych, którzy chcieli zakotwiczyć się w intencji Franciszka i jego pragnieniu nie prawniczego, lecz duchowego przestrzegania Reguły. Najpierw byli to jego właśni towarzysze: brat Bernard, brat Idzi, brat Leon, brat Masseo i inni, którzy po śmierci Franciszka żyli na marginesie Zakonu, chroniąc się w pustelniach, by strzec pamięci o początkach. Dziedzictwo to przejęli następnie brat Jan z Parmy, brat Konrad z Offidy, brat Ubertino z Casale, brat Anioł Clareno i inni (tak zwani „spirytuałowie”). Z tego samego pragnienia narodziła się w XIV wieku pierwsza Obserwancja, najpierw z bratem Janem della Valle, potem z bratem Gentile ze Spoleto i bratem Paoluccio Trincim, którzy otrzymali od Ministra Generalnego pozwolenie na wycofanie się z towarzyszami do pustelni Brogliano, aby żyć Regułą św. Franciszka bez adaptacji dopuszczonych przez listy papieskie. Doświadczenie obserwanckie przyjęło się i pod koniec XIV wieku istniało około dwudziestu pustelni rozproszonych między okolicami Rieti, Umbrią i Marche. Ta sama Obserwancja w XV wieku – prowadzona przez „Cztery Kolumny”: brata Bernardyna ze Sieny, brata Jana Kapistrana, brata Jakuba z Marchii i brata Alberta z Sarteano – przyjęła inne stanowisko niż na początku, prowadząc Zakon „drogą środka”, która w interpretacji Reguły próbowała łączyć ducha i prawo.
Zrozumienie roli, jaką odgrywały pustelnie, pozwala pojąć pragnienie kapucynów na początku XVI wieku, by prowadzić życie eremickie, rozumiane nie jako dążenie do odosobnienia w ścisłym sensie, lecz jako styl życia nawiązujący do pierwotnego doświadczenia Franciszka i his towarzyszy, które w autentyczny sposób trwało w pustelniach.
Uwieńczeniem procesu historycznego trwającego trzy wieki, idąc śladami Spirytuałów, Clareno i pierwszej Obserwancji, wraz z bratem Ludwikiem z Fossombrone dojdzie się do przekonania, że paradoksalnie nie było możliwe prawdziwe życie intencją Franciszka pozostając wewnątrz jego Zakonu. Struktura skonsolidowana przez Obserwancję – będącą już główną gałęzią franciszkanizmu – uniemożliwiała ponowne przedstawienie ideału franciszkańskiego w jego czystości. Dlatego dla tych, którzy chcieli do niego nawiązać, jedyną możliwą alternatywą było wyjście poza sam Zakon.
Z tego przekonania zrodziła się ucieczka brata Mateusza z Bascio w styczniu 1525 roku z klasztoru obserwantów w Montefalcone Appennino oraz, jesienią tego samego roku, ucieczka brata Ludwika i brata Rafała z klasztoru Annunziata w Fossombrone. Kolejne trzy lata były pełne przygód i perypetii (odkryją je Państwo krok po kroku podczas wędrówki) i doprowadziły do uzyskania bulli Religionis zelus z 3 lipca 1528 roku, dzięki decydującej interwencji księżnej Camerino, Katarzyny Cybo. W ciągu kilku lat od powstania, mimo powtarzających się prób stłumienia reformy, Zakon Kapucynów przeżył gwałtowny rozwój, stając się zakonem liczącym tysiące braci w całych Włoszech, a wkrótce także poza ich granicami, dzięki możliwości przyjęcia w swoje szeregi innych franciszkanów – a było ich naprawdę wielu – ożywionych tą samą intencją.
Podczas pierwszej kapituły generalnej w latach 1535/6 w Sant’Eufemia (Rzym) ogłoszono pierwsze Konstytucje, podzielone na dwanaście rozdziałów, które kształtowały życie Zakonu przez ponad cztery wieki. Nadają one większe znaczenie duchowi niż normom wykonawczym, mając na celu program doskonałości ożywiony najczystszym duchem franciszkańskim, wyrażającym się w poszukiwaniu mens św. Franciszka. Reguła uważana jest za „szpik Ewangelii”, esencję soczystego tekstu ewangelicznego, któremu należy nadać duchowe posłuszeństwo. W rozdziale VI Konstytucji ogłoszono oficjalną rezygnację ze wszelkich wyjaśnień Reguły, gdyż sama w sobie jest ona najzupełniej jasna: jako jedyną glosę akceptuje się Testament, zgodnie z wolą Franciszka wyrażoną pod koniec jego życia.
W późniejszym czasie bracia kapucyni dali się poznać jako żarliwi kaznodzieje Ewangelii i słudzy cierpiących swoich czasów (niezapomniany pozostaje ich opis autorstwa Alessandro Manzoniego w Narzeczonych). W krótkim czasie do pionierów reformy kapucyńskiej dołączyli liczni naśladowcy przyciągnięci ich modlitwą, kaznodziejstwem, surowością życia, wspólnotą i służbą ubogim. Reforma rosła szybko i rozprzestrzeniła się w całej Europie. Zaledwie dziesięć lat po pierwszych krokach braci było około 700, podzielonych na 12 prowincji zakonnych. Po pięćdziesięciu latach liczono już 3500 zakonników w 18 prowincjach i 300 klasztorach. Dziś bracia kapucyni są jednym z największych zakonów religijnych na świecie i liczą ponad 10 000 braci rozproszonych na 5 kontynentach w 114 krajach.
