Duchowość
Fundamentalne wymiary życia kapucyńskiego
Modlitwa
Życie kapucynów łączy kontemplację i działanie w codziennym rytmie, który umiejętnie przeplata czas kontemplacji z zaangażowaniem apostolskim. W ten sposób całe ich życie jest przeniknięte duchem apostolskim, a cała działalność apostolska jest kształtowana przez ducha modlitwy. Modlitwa myślna jest duchową mistrzynią kapucynów: w tradycji Zakonu modlitwa jest afektywna i płynąca z serca, przeżywana jako tchnienie miłości rodzące się z natchnienia Ducha Świętego, skłaniająca do słuchania głosu Boga przemawiającego do serca i prowadząca do intymnego doświadczenia Boga żywego. Na modlitwie kapucyn uczy się wychodzić z miłości własnej, aby żyć w miłości Chrystusa dla dobra wszystkich ludzi. Rozpalony miłością Chrystusa, kontempluje Go w pokorze wcielenia i krzyża, aby iść Jego śladami na tym świecie.
„Zawsze budujmy w sobie mieszkanie i stały przybytek dla Niego, który jest Panem Bogiem wszechmogącym, Ojcem i Synem, i Duchem Świętym”. (Św. Franciszek, Reguła niezatwierdzona, FF 61)
„Strzeżmy się bardzo przebiegłości i chytrości szatana, który chce, aby człowiek nie miał umysłu i serca zwróconego do Pana Boga”. (Św. Franciszek, Reguła niezatwierdzona, FF 59)
„Bracia niech nie gaszą ducha świętej modlitwy i pobożności, któremu powinny służyć wszystkie inne sprawy doczesne”. (Św. Franciszek, Reguła zatwierdzona, FF 88).
Braterstwo
Kapucyni nie żyją jako pojedyncze jednostki, lecz zjednoczeni we wspólnocie braterskiej. Jako bracia dani sobie nawzajem przez Pana i obdarzeni różnymi darami, przyjmują się wzajemnie z wdzięcznością. Dlatego wszędzie tam, gdzie żyją, zgromadzeni w imię Jezusa, są jednym sercem i jedną duszą w nieustannym dążeniu do większej doskonałości. Miłują się wzajemnie z całego serca, znosząc wady i ciężary jedni drugich, nieustannie ćwicząc się w miłości Bożej. Jako dzieci jednego Ojca czują się braćmi wszystkich ludzi, bez żadnej dyskryminacji. Wychodząc z braterskim duchem naprzeciw wszystkim stworzeniom, nieustannie składają Bogu, źródłu wszelkiego dobra, uwielbienie za stworzenie. Promują autentyczne relacje braterskie między ludźmi i narodami, aby świat żył jako jedna rodzina pod okiem Stwórcy.
„I niech każdy kocha i żywi swego brata, jak matka kocha i żywi swego syna, w tych rzeczach, w których Bóg udzieli mu łaski”. (Św. Franciszek, Reguła niezatwierdzona, FF 32)
„Niech każdy z ufnością wyjawia drugiemu swoje potrzeby, bo jeśli matka żywi i kocha swego syna cielesnego, to o ileż troskliwiej powinien każdy kochać i żywić swego brata duchowego?”. (Św. Franciszek, Reguła zatwierdzona, FF 91)
„Wszyscy bracia niech nie mają żadnej władzy ani panowania, zwłaszcza między sobą”. (Św. Franciszek, Reguła niezatwierdzona, FF 19).
Ubóstwo
Kapucyni żyją skromnie, wolni od tego, co zbędne. Podobnie jak święty Franciszek, są pełni zachwytu nad pięknem Boga, który jest pokorą, cierpliwością i łagodnością, objawiającą się w pokorze wcielenia i w miłości męki. Rozmiłowani w Chrystusie ubogim i pokornym, czynią wybór ubóstwa własnym, aby nago podążać za nagim Panem ukrzyżowanym. Ewangeliczny ideał ubóstwa skłonił Franciszka do pokory serca i radykalnego wywłaszczenia się z siebie, do współczucia wobec ubogich i słabych oraz do dzielenia ich życia. Przylegając sercem do intuicji swojego założyciela, jako pielgrzymi i obcy na tym świecie, kapucyni pragną naśladować ubóstwo Pana Jezusa Chrystusa w prostocie życia i radosnej surowości, w gorliwej pracy, w ufności Opatrzności i w miłości wobec ludzi.
„Bracia niech niczego nie nabywają na własność, ani domu, ani miejsca, ani żadnej innej rzeczy. I jako pielgrzymi i obcy na tym świecie, służąc Panu w ubóstwie i pokorze, niech z ufnością idą po jałmużnę i nie powinni się wstydzić, bo Pan dla nas stał się ubogim na tym świecie”. (Św. Franciszek, Reguła zatwierdzona, FF 90)
„Zwracajmy Panu Bogu najwyższemu i najmłodszemu wszelkie dobra i uznawajmy, że wszystkie dobra są Jego, i za wszystko składajmy Mu dzięki, od którego pochodzi wszelkie dobro”. (Św. Franciszek, Reguła niezatwierdzona, FF 49)
„Patrzcie, bracia, na pokorę Boga i otwierajcie przed Nim serca wasze; upokórzcie się i wy, abyście zostali przez Niego wywyższeni. Niczego więc z siebie nie zatrzymujcie dla siebie, aby was całych przyjął Ten, który cały wam się oddaje”. (Św. Franciszek, List do całego Zakonu, FF 221).
Mniejszość
Kapucyni nie pragną być ponad innymi ani zajmować wysokich stanowisk, lecz chcą być „mniejszymi”, poniżej wszelkiej hierarchii władzy, z dala od logiki świata, posiadania, władzy i samopotwierdzenia. Syn Boży, ich wzór i przewodnik, przyszedł nie po to, aby Mu służono, lecz aby służyć i oddać swoje życie za zbawienie wszystkich. Jego uniżenie trwa w sakramencie Eucharystii, gdzie każdego dnia upokarza się, przychodząc do ludzi w pokornej postaci. Dlatego kapucyni chcą kroczyć drogą pokory, którą wskazali im Chrystus i Jego sługa Franciszek. Chętnie przeżywają swoje życie braterskie w bliskości z ludźmi, a zwłaszcza z ubogimi, dzieląc z wielką miłością ich trudy i pokorne położenie. Niosąc pomoc w ich potrzebach materialnych i duchowych, poświęcają się poprzez życie, działanie i słowo dla ich rozwoju ludzkiego i chrześcijańskiego.
„Gdy byłem w grzechach, widok trędowatych wydawał mi się zbyt gorzki, i sam Pan wprowadził mnie między nich i okazałem im miłosierdzie. A gdy odchodziłem od nich, to, co wydawało mi się gorzkie, zmieniło mi się w słodycz duszy i ciała. I potem, pozostałem jeszcze krótko i opuściłem świat”. (Św. Franciszek, Testament, FF 110)
„Wszyscy bracia niech się starają naśladować pokorę i ubóstwo Pana naszego Jezusa Chrystusa… I powinni się cieszyć, gdy przebywają wśród ludzi niskiego stanu i wzgardzonych, wśród ubogich i słabych, chorych i trędowatych, i wśród żebraków przy drodze”. (Św. Franciszek, Reguła niezatwierdzona, FF 29)
„Nigdy nie powinniśmy pragnąć być nad innymi, lecz raczej powinniśmy być sługami i poddanymi każdemu ludzkiemu stworzeniu ze względu na miłość Boga”. (Św. Franciszek, List do wiernych, FF 199).
Głoszenie Ewangelii
Pierwszym apostolstwem brata kapucyna nie jest dokonywanie dzieł wielkich, majestatycznych i głośnych, lecz życie na świecie życiem ewangelicznym w prawdzie, prostocie i radości. Kapucyni traktują wszystkich z szacunkiem i poważaniem, oferując zawsze swoją gotowość do spotkania, słuchania i dialogu. Pragną, aby w ich sercach było wyryte Słowo Boże, aby już nie oni żyli, lecz żył w nich Chrystus i aby byli przynaglani do mówienia z nadmiaru miłości. W ten sposób głoszą Chrystusa przede wszystkim życiem i czynami, a gdy podoba się to Panu, także słowem. Są gotowi do misji, do niesienia orędzia Ewangelii wszystkim ludziom bliskim i dalekim, aby każda osoba mogła usłyszeć dobrą nowinę Ewangelii, odkryć, że jest nieskończenie kochana przez Boga i odpowiedzieć na Boże wezwanie, realizując w pełni swoje powołanie do miłości.
„Ponieważ jestem sługą wszystkich, mam obowiązek wszystkim służyć i podawać wonne słowa mojego Pana”. (Św. Franciszek, List do wiernych, FF 180)
„Wszyscy bracia niech głoszą kazania czynami”. (Św. Franciszek, Reguła niezatwierdzona, FF 46)
„Brońmy się przed mądrością tego świata i roztropnością ciała. Duch ciała bowiem chce i bardzo się stara posiadać słowa, lecz mało dba o ich wypełnianie, i szuka nie wewnętrznej religijności ducha, lecz chce i pragnie religijności, która pojawia się na zewnątrz przed ludźmi”. (Św. Franciszek, Reguła niezatwierdzona, FF 48)